Kremkexið frá Frón er transfitusnautt
Kremkexið frá Frón er transfitusnautt

Umræða um transfitusýrur hefur náð hámarki undanfarið með ákvörðun Jóns Bjarnasonar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Jón Bjarnason ákvað að bregðast við þeim heilsufarslega vanda sem stafar af transfitusýrum með því að taka upp danska löggjöf sem hefur gefist afar vel. Raunar hefur tekist svo vel upp með dönsku löggjöfina að nú er reynt að fá Evrópusambandið til að taka hana upp að fullu.

Ekki er hinsvegar víst að neytendur geri sér almennt grein fyrir því af hverju þessi viðbrögð stafa, og þaðan af síður af hverju endilega nú.

Undanfarin ár hafa reglulega blossað upp umræður þar sem þess er krafist að reglur séu settar um transfitusýrur í matvælum. Siv Friðleifsdóttir, sem er meðal annars fyrrverandi heilbrigðisráðherra, hefur margsinnis lagt fram frumvarp þess efnis að reglur verði settar um innihald transfitusýra í matvælum.

Ástæðan er fyrst og fremst sú að meira magn af transfitusýrum mælist í matvöru á Íslandi en í nágrannalöndunum. Af hverju þetta er vandamál má útskýra á sem einfaldastan hátt með því að segja að transfitusýrur eru óæskilegar ómettaðar fitusýrur sem myndast þegar fljótandi olía er hert. Neysla transfitusýra hækkar blóðkólesteról og eykur þannig líkurnar á hjarta- og æðasjúkdómum allt að tífalt ef marka má nýlegar rannsóknir.

Vörur Frón eru transfitusýrusnauðar

Þó hylli undir að settar verði reglur um innihald transfitusýra í matvælum á Íslandi er langt síðan að Frón markaði þá stefnu að draga úr transfitusýrum í sinni framleiðslu eins og frekast væri unnt. Það var árið 2004 sem Frón tók þá stefnu að framleiðslan yrði transfitusýrusnauð en það var svo árið 2007 er Frón náði þeim mikilvæga áfanga að geta talist með transfitusýrusnauða framleiðslu samkvæmt dönsku reglunum sem Jón Bjarnason hyggst taka upp hér á landi.

Frón gengur lengra en dönsku reglurnar

Reyndar er það svo að þar sem Frón tók þá stefnu að ganga eins langt í að draga úr transfitusýrum og hægt væri hefur Frón tekist að ganga lengra en dönsku reglurnar segja til um.

Samkvæmt dönsku reglunum skal hlutfall af transfitusýrum úr iðnaðarhráefni í matvælum ekki vera meira en 2%. Allar framleiðsluvörur Frón eru hinsvegar að hámarki með 0,5% af transfitusýrum sem er einungis fjórðungur þess sem fyrirhuguð löggjöf um hámark transfitu mun væntanlega kveða á um. Íslendingar geta því með góðri samvisku notið Frónkexins sem mun því eflaust koma við sögu á hverjum degi hjá enn fleirum. Í síðustu könnun Matís kom meðal annars fram að Frón kremkex innihélt aðeins 0,5% af transfitu, Frón matarkex innihélt aðeins 0,4% og hið ástsæla Frón mjólkurkex aðeins 0,3%.

Það er hollt að vita að transfitusýrur...

Það er full ástæða til að taka það alvarlega hvað maður borðar og ennfremur er það mikilvægt fyrir Íslendinga að vita að ekta íslensk framleiðsla getur verið framúrskarandi, eins og tilvikið er með Frón. Það er mikilvægt að styðja við íslenska framleiðslu og ekki síður mikilvægt að leyfa þeim fyrirtækjum sem standa sig vel að njóta ávaxtanna.

Með þetta að leiðarljósi vill Frón útskýra fyrir neytendum hvað transfitusýrur eru og hversvegna Frón forðast að nota transfitusýrur.

Þegar fljótandi olía, jurtaolía eða fiskiolía, er tekin og hert að hluta til myndast transfitusýrur úr fitusýrum olíunnar. Olían er hert þannig að vetni er dælt í gegnum olíuna og þar með fær olían svipaða eiginleika og hert fita og endist hún því betur og þránar síður. Transfitusýrur geta hinsvegar einnig myndast við mikla hitun á olíu til að mynda við steikingu.


Hvernig eru transfitusýrur verri en aðrar fitusýrur

Hér vandast málin og verður því erfiðara að útskýra í einföldu máli. Það má þó með mikilli einföldun segja að megin munurinn liggi í lögun fitusameindanna.

Uppbygging transfitusýra er svipuð og hjá fitusýrum mjúkrar feiti (ómettaðar og fjölómettaðar fitusýrur) en þær hafa hinsvegar tekið á sig lögun harðrar feiti (mettaðrar fitu). Ef við ættum að reyna að útskýra þetta á einfaldan hátt þá má segja að þær séu beinni í lögun og því þjappast þær betur saman sem þýðir í raun að fitan verður harðari.

Eins og nefnt var hér að ofan hafa rannsóknir sýnt að neysla á transfitusýrum getur aukið líkur á hjarta- og æðasjúkdómum þar sem transfitusýrur hækka slæmt LDL-kólesteról í blóði en lækka gott HDL-kólesteról.

Nú er vandlifað fyrir nútímamanninn því neysla á mettuðum fitusýrum er óholl. Það hefur hinsvegar verið sýnt fram á að transfitusýrur eru 10 sinnum verri ef þeirra er neytt í óhófi og því hafa margar þjóðir velt því fyrir sér að feta í fótspor Dana sem þegar hafa náð miklum árangri í því að draga úr hjarta- og æðasjúkdómum tengdum ofneyslu á transfitusýrum.

Líklegt má telja að reglur um transfitusýrur muni duga til að ná árangri því til samanburðar hefur neyslan í Danmörku fallið úr 6 grömmum á dag fyrir tæpum 35 árum niður undir 2 grömm í dag. Það er líka góð vísbending að tíðni dauðsfalla vegna hjartasjúkdóma hefur einnig minnkað, eða um 50%.

Deila |